Tuần đầu tiên Việt Nam là thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE Russell khép lại với việc khối ngoại bán ròng, nhưng tin tức doanh nghiệp trong tuần lại cho thấy chiều ngược lại. Nhà sáng lập, công ty mẹ và nhà đầu tư chiến lược đã hành động để xác định ai kiểm soát gì, và công chúng được mua bao nhiêu cổ phiếu, trước các kế hoạch niêm yết trong năm 2026 và 2027.
Điều gì thay đổi trong tuần này
Việc FTSE Russell nâng hạng Việt Nam có hiệu lực từ ngày 21/9. Các nhà đầu tư danh mục không xem đó là lý do để mua. Theo Vietstock, VN-Index giảm 1,68% trong tuần, xuống 1.785,11 điểm. Báo Tin Nhanh Chứng Khoán đưa tin khối ngoại bán ròng gần 2,8 nghìn tỷ đồng trên các sàn, tập trung ở các cổ phiếu vốn hóa lớn như Vinhomes (VHM) và VPBank (VPB). Tuần trước đó, họ đã mua ròng.
Hoạt động doanh nghiệp sôi động hơn. Trong bảy ngày, thị trường chứng kiến một nhà sáng lập giành lại quyền kiểm soát đa số tại một thương hiệu tiêu dùng quốc gia, một nhà đầu tư chiến lược Mỹ mua vào nhà sản xuất vonfram của Việt Nam khi công ty mẹ chuẩn bị mở rộng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, một ngân hàng Nhật Bản được cho là đang đàm phán nâng tỷ lệ sở hữu tại một ngân hàng Việt Nam, và một nhà đầu tư chiến lược Nhật Bản nhận được chấp thuận có điều kiện về tập trung kinh tế đối với một tập đoàn văn phòng phẩm niêm yết. Mỗi thương vụ một khác. Điểm chung là danh sách cổ đông đang được định hình lại trước, còn bước thị trường vốn đến sau.
Diễn biến tại Việt Nam
Khu trung tâm thương mại của TP. Hồ Chí Minh.
Highlands Coffee. Ngày 24/9, Viet Thai International JSC, do nhà sáng lập David Thai kiểm soát, đồng ý mua 11% cổ phần của SF Vung Tau JSC, đơn vị vận hành Highlands Coffee tại Việt Nam, từ một công ty con của Jollibee Foods Corporation. VnExpress International đưa tin mức giá là 2,3 nghìn tỷ đồng (88,4 triệu USD). Tỷ lệ sở hữu của nhà sáng lập tăng từ 40% lên 51% và Jollibee giữ 49%. Mức giá hàm ý định giá khoảng 800 triệu USD. Các bài viết nhắc đến đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) dự kiến vào quý I/2027.
Masan High-Tech Materials (MSR). The Elmet Group, nhà sản xuất linh kiện vonfram của Mỹ, thông báo ngày 23/9 sẽ đầu tư khoảng 124,75 triệu USD để sở hữu 4,99% MSR, đơn vị vận hành mỏ vonfram Núi Pháo. Elmet cũng sẽ có một ghế trong hội đồng quản trị và ký các thỏa thuận dài hạn về cung ứng vonfram và dịch vụ chế biến tại khu liên hợp tinh luyện của MSR ở Việt Nam. Việc hoàn tất phụ thuộc vào các chấp thuận của cơ quan quản lý và nội bộ doanh nghiệp. Ngày 28/9, CafeF đưa tin công ty mẹ Tầm Nhìn Masan (Masan Vision) đã đăng ký chuyển nhượng tối đa 110,49 triệu cổ phiếu MSR, tương đương 10% vốn điều lệ, trong khoảng từ 1 đến 30/10. Trong đó, 55,14 triệu cổ phiếu dành cho Elmet và tối đa 55,36 triệu cổ phiếu dành cho các nhà đầu tư tổ chức với cùng mức giá. Tỷ lệ sở hữu của Masan Vision sẽ giảm từ 92,45% xuống 82,45%. Mục đích được nêu là mở rộng cơ sở cổ đông và tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng trước khi chuyển từ UPCoM sang Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE).
VPBank. Ngày 25/9, Reuters đưa tin, dẫn bốn nguồn tin am hiểu, rằng Sumitomo Mitsui Banking Corporation (SMBC) đang đàm phán nâng tỷ lệ sở hữu tại VPBank từ 15% lên khoảng 20%. Theo bản tin, giá là điểm bất đồng chính. VPBank muốn mức giá có phần thưởng (premium) tương tự mức khoảng 40% mà SMBC đã trả vào năm 2023, trong khi SMBC đã cân nhắc mua cổ phiếu trên thị trường mở. Cả hai ngân hàng từ chối bình luận.
Thiên Long Group (TLG). Ngày 21/9, truyền thông Việt Nam đưa tin Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã chấp thuận có điều kiện thương vụ mua lại hai bước của Kokuyo đối với tối đa khoảng 65% nhà sản xuất văn phòng phẩm này. Bước đầu tiên là mua công ty mẹ đang sở hữu 46,82% TLG, tiếp theo là chào mua công khai tối đa thêm 18,19%. Các điều kiện bao gồm báo cáo hằng năm về thị phần và giá bán, cùng chi tiêu bổ sung cho nghiên cứu và phát triển tại Việt Nam tối thiểu 3 tỷ đồng mỗi năm trong năm năm.
Ở đầu kia của thị trường, một đợt thoái vốn nhà nước cho thấy điều gì xảy ra khi kỳ vọng giá của bên bán và giá thị trường chênh lệch xa. Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) đã dự kiến đấu giá 79,2 triệu cổ phiếu Seaprodex (SEA) vào ngày 29/9. Phiên đấu giá bị hủy vì không có nhà đầu tư nào đăng ký. Giá khởi điểm hàm ý định giá 13,4 nghìn tỷ đồng, tức khoảng 107.400 đồng mỗi cổ phiếu, gần gấp đôi giá thị trường 52.000 đồng ngày 25/9.
Góc nhìn khu vực
Vốn Nhật Bản trong dòng giao dịch tuần này: thông tin SMBC đàm phán nâng tỷ lệ sở hữu tại VPBank và thương vụ Kokuyo mua lại Thiên Long đã được chấp thuận có điều kiện.
Hầu hết các bên đối tác trong tuần này đến từ châu Á hoặc Hoa Kỳ. Vốn Nhật Bản xuất hiện hai lần: SMBC trong ngân hàng và Kokuyo trong sản xuất tiêu dùng. Cả hai đều là trường hợp một tập đoàn Nhật Bản tìm kiếm tỷ lệ sở hữu lớn hơn, hoặc quyền kiểm soát, tại một công ty Việt Nam. Jollibee, có trụ sở tại Philippines, đang làm điều ngược lại. Họ nhường quyền kiểm soát một thương hiệu Việt Nam nhưng giữ 49% lợi ích trước thềm niêm yết. Theo The Investor, SK Innovation của Hàn Quốc đã nắm 34% công ty liên doanh cho dự án nhiệt điện LNG Quỳnh Lập 1.500MW tại Nghệ An, cùng với PV Power và Đường Nghệ An.
Thương vụ Elmet–MSR nổi bật. Tiêu đề của Bloomberg mô tả Elmet là được Lầu Năm Góc hậu thuẫn, và thương vụ gắn một khoản cổ phần thiểu số với các thỏa thuận cung ứng khoáng sản then chốt. Theo quan điểm của Alliance Mount, loại đầu tư chiến lược này phổ biến hơn ở các nền kinh tế giàu tài nguyên so với lịch sử giao dịch gần đây của Việt Nam.
Trên khắp Đông Nam Á, bản điểm tuần của DealStreetAsia mô tả kế hoạch IPO của GCash tại Philippines là phép thử cho việc thoái vốn của các doanh nghiệp có quỹ đầu tư tư nhân hậu thuẫn. Ngoài ra, ASEAN và Hồng Kông (Trung Quốc) đã ký nghị định thư ngày 20/9 cập nhật hiệp định đầu tư giữa hai bên. Điều này có liên quan đến các nhà đầu tư nắm giữ tài sản Việt Nam thông qua các pháp nhân Hồng Kông.
Hàm ý cho nhà đầu tư và doanh nghiệp
Nội dung dưới đây phản ánh cách đọc của Alliance Mount về các diễn biến trong tuần. Đây không phải là tư vấn đầu tư.
Cơ cấu sở hữu trước niêm yết đang trở thành một giai đoạn công việc riêng. Trong các trường hợp Highlands Coffee và MSR, quyền kiểm soát và tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng được xác lập trước bất kỳ đợt niêm yết nào. Từ góc nhìn của Alliance Mount, việc nâng hạng thị trường khiến niêm yết trở thành lựa chọn đáng tin cậy hơn, và các chủ sở hữu đang phản ứng bằng cách quyết định ai nắm quyền kiểm soát và bao nhiêu cổ phiếu sẽ được cung ứng trước khi tiếp cận nhà đầu tư. Với các nhà sáng lập và công ty mẹ đang cân nhắc niêm yết năm 2027, có cơ sở để kỳ vọng thỏa thuận cổ đông, quyền tag-along và drag-along, cùng kế hoạch về tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng sẽ được soi xét kỹ hơn, và sớm hơn, so với các chu kỳ trước.
Các khoản đầu tư thiểu số chiến lược ngày càng đi kèm điều khoản thương mại. Khoản đầu tư của Elmet kết hợp cổ phần, ghế hội đồng quản trị và các hợp đồng cung ứng. Sự chấp thuận dành cho Kokuyo đi kèm cam kết về chi tiêu nghiên cứu và báo cáo. Bên mua đang trả tiền để có quyền tiếp cận và ảnh hưởng, còn cơ quan quản lý yêu cầu các cam kết đổi lại. Kết quả là giá trị thương vụ ngày càng phụ thuộc vào các thỏa thuận thương mại và điều kiện quản lý, bên cạnh giá cổ phiếu.
Việc khám phá giá đang trở nên kỷ luật hơn. Phiên đấu giá Seaprodex bị hủy và khoảng cách định giá được cho là giữa SMBC và VPBank cho thấy premium khó đạt được hơn khi giá thị trường luôn sẵn có. Bên bán các phần vốn đã niêm yết hoặc sắp niêm yết có thể phải biện minh cho bất kỳ premium nào bằng quyền kiểm soát, sự phù hợp chiến lược hoặc synergy. Quan điểm của Alliance Mount là điều này lành mạnh cho thị trường về lâu dài, dù có thể làm chậm một số giao dịch.
Vốn danh mục và vốn chiến lược đang đi theo các lịch trình khác nhau. Việc khối ngoại bán ròng trong tuần nâng hạng cho thấy dòng vốn theo chỉ số sẽ đến theo từng đợt quanh các mốc tỷ trọng thay vì đều đặn. Các nhà đầu tư chiến lược và đầu tư trực tiếp dường như ít quan tâm đến thời điểm của chỉ số. Với các công ty đang lên kế hoạch huy động vốn cổ phần, điều này gợi ý nên chọn thời điểm huy động dựa trên kết quả và mức độ sẵn sàng của chính công ty thay vì các sự kiện chỉ số.
Những điều cần theo dõi
- 1–30/10: thời hạn chuyển nhượng cổ phiếu MSR và bất kỳ hồ sơ đăng ký niêm yết HOSE sau đó.
- Trước cuối năm: liệu SMBC và VPBank có thống nhất điều khoản hay không. Reuters cho biết cả hai bên đều có ý định hoàn tất thương vụ trong năm nay.
- Chưa công bố thời điểm: đợt chào mua công khai cổ phiếu Thiên Long của Kokuyo, sẽ cho thấy các điều kiện chấp thuận được áp dụng thực tế ra sao.
- 18/10: Nghị định 342/2026/NĐ-CP về cấp phép bán lẻ có hiệu lực. Nghị định này thay đổi kiểm tra nhu cầu kinh tế đối với một số nhà bán lẻ nước ngoài.
- Đầu tháng 10: số liệu quốc gia về GDP quý III và FDI chín tháng.
- Đến hết quý I/2027: chuẩn bị cho IPO Highlands Coffee. Đợt đưa vào chỉ số tiếp theo của FTSE Russell dự kiến vào tháng 3/2027.
Alliance Mount sẽ tiếp tục theo dõi việc thay đổi cơ cấu sở hữu trước thềm niêm yết ảnh hưởng ra sao đến cấu trúc và định giá các thương vụ tại Việt Nam.